Parel in de Veluwezoom

Wild kom je niet tegen bij de start in park Sonsbeek. Hooguit een gans of zwaan die naar je blaast. Een prachtig park is het, zó mooi dat het bekendstaat als ‘Parel in de Veluwezoom’. Tijdens de voorlaatste ijstijd plooiden ijsmassa’s dit gebied. Later blies de wind löss en dekzand op de hellingen. Zo ontstond dit rijkgeschakeerde, glooiende landschap.

Witte Molen & Witte Villa

Hier klatert de Sint-Jansbeek, die in z’n gloriedagen 10 watermolens aandreef. Nu is er nog eentje over: de Witte Molen uit 1470. Langs die molen wandel je park Sonsbeek binnen. Delen van het smalle beekje zijn bedekt met een ijslaag en aan de molen hangen dikke ijspegels, zo koud is het geweest vannacht. Vanaf de beek kruipt een ruig veld heuvelopwaarts. Als kroon op de top staat de Witte Villa, die officieel Huize Sonsbeek heet en uit 1744 stamt.

Engelse landschapsstijl

Het Zwerfpad laat dit landhuis links liggen (al loop je er makkelijk even naartoe voor een kop koffie in het café). In plaats daarvan gaat de route over bomenlanen en langs fraai gevormde vijvers − kenmerk van de Engelse landschapsstijl waar landschapsarchitect Zocher jr. voor tekende (hij ontwierp ook het Vondelpark).

Kasteel-allures

Ook in een park dat zo mooi is, moeten ze af en toe de riolering vernieuwen. Werkzaamheden die me dwingen tot een omweggetje naar Huize Zypendaal (die y spreek je uit als ie). Het landhuis met kasteel-allures ligt er statig bij, al bloeien de rododendrons niet en is z’n spiegelende vijver vandaag stijf bevroren. Op de 18de eeuwse buitenplaats vind je ook het gouveneurshuisje, dat vroeger dienst deed als schooltje voor de zeven kinderen van de kasteelheer.

Poortwachters van Gulden Bodem

Een met boomwortels doordesemd paadje voert de Veluwe-zwerver door de bosrand. Verderop wandel je Park Gulden Bodem binnen − een intrigerende naam. De enorme bomen bij de entree zijn niet te missen. Drie kastanjes die al in de 16de eeuw zijn geplant en bekendstaan als de ‘Poortwachters van Gulden Bodem’. De grootste is de op een na dikste tamme kastanje van Nederland. De indrukwekkende stammen vol holtes, spleten en kieren zijn in trek bij vogels en insecten.

Romantisch gevoel

Op dat fraaie beeld moet je even teren, want nu volgt een saaie kilometer door een woonwijk voor je opnieuw een landgoed binnen wandelt: Warnsborn. Als Sonsbeek de Parel in de Veluwezoom is, dan is Warnsborn toch minstens wel een diamant. Z’n landhuis met oranjerie, z’n heideveldjes en weilanden, z’n brede beukenlanen, z’n bronnen en beekjes − ze dragen allemaal bij aan een romantisch gevoel dat je hier beslist overvalt.

Airborn begraafplaats

Even verder gaat Warnsborn ongemerkt over in de bossen van het kleine landgoed Lichtenbeek. Nu is de Airborn begraafplaats bij Oosterbeek niet ver meer. Een zonnetje breekt door en laat lange rijen grafstenen fel oplichten. Op deze erebegraafplaats zijn 1754 soldaten, piloten en mariniers begraven die omkwamen tijdens de Slag bij Arnhem in 1944. Op veel graven staan namen en leeftijden − jongens vaak nog.

Bilderbergbossen

Het Zwerfpad pakt niet de Stationsstraat van Oosterbeek, met kapitale villa’s en horeca, maar buigt af, een achterafweggetje in. Een rustige, maar ook wat saaie kilometer. Bebouwing gaat over in donkere Bilderbergbossen en je pakt een smal paadje langs een heideveld.

Koren op de molen

Dan volg je kilometerslang een stelsel van sprengen (= gegraven beekjes) die vanaf het jaar 1500 tal van molens aandreven voor het malen van koren en papier. Eerst volg je de loop van de Papiermolenbeek, die compleet is drooggevallen, zoals zoveel beken in deze omgeving. Waterwinning en klimaatverandering zijn de belangrijkste oorzaken.

Dikste den van NL

Vlak voor de provinciale weg kom je langs de Duizendjarige Den. Ooit was dit de dikste en oudste grove den van Nederland. Tot hij omviel, op 28 mei 2006. Je kunt hem nog steeds bewonderen: hij ligt als een geveld dier binnen een houten afrastering. Onder en uit de vermolmde stam groeien nieuwe loten. Overigens telde hij bij overlijden geen 1000 jaar, maar waarschijnlijk ‘slechts’ 400 jaar.

Wolfhezerbeek

De komende kilometers staan in het teken van nog meer beken en nog meer bijzondere bomen. Nu volg je de loop van de Wolfhezerbeek door de woest aandoende Wolfhezerbossen. Het beekje is piepklein, maar z’n kronkelende, diep uitgesleten bedding zorgt voor een gevarieerd boslandschap waar omgevallen bomen gewoon mogen blijven liggen.

Romantiek onder de Wodanseiken

In de oksel van een beekkronkeling kom je nu langs iets bijzonders: de vijf Wodanseiken. Een naam die tot de verbeelding spreekt, en (rond 1850) bedacht is door verbeelders pur sang: de romantische landschapsschilders Gerard en Johannes Warnardus Bilders. Groepjes kunstenaars van de Oosterbeekse School voor landschapsschilders hielden nachtelijke bijeenkomsten onder de oude eiken. Ook Mauve en Mesdag waren van de partij.

Ouder dan de Nachtwacht

Op een bankje aan de voet van een Wodanseik probeer ik me dit toneeltje voor te stellen. De eiken zelf zijn niet heel bijzonder. Veel kleiner dan je verwacht bij eiken die de 500 jaar aantikken. En flink gehavend door de tand des tijds: takken zijn afgebroken, ze zijn door bliksem getroffen en van eentje is alleen een karakteristieke stomp over. Bijzonder is het wel om even bij deze bomen te verpozen en te beseffen dat ze al een eeuw oud waren toen Rembrandt z’n Nachtwacht schilderde (in 1642).

Ruisende snelweg

Je vervolgt het fraaie paadje langs de beekoevers. Bossen gaan even verder over in de Wolfhezerheide. Die biedt weliswaar fraaie plaatjes, maar nu dringt zich ook iets anders op: het eentonige geruis van snelweg A50. De komende kilometers loop je er vrij dicht langs en dat kost bij Frankwandelt punten.

Overstekend wild

Leuk is nog wel Ecoduct Wolfhezerheide, in 1973 gebouwd om de versnippering van het natuurgebied door de aanleg van A50 te compenseren. Dankzij dit ecoduct is het leefgebied van onder meer herten, reeën, kikkers, zandhagedissen en ringslangen vergroot. Door kijkgaten in de wand kun je checken of iets wilds gelijktijdig met jou de snelweg oversteekt.

Tip: Thijsse-wandeling

De laatste kilometer gaat door bos annex hondenlosloopgebied. Dan is het stille station van Wolfheze niet ver meer. Leuke eerste etappe, kortom. Mocht je nóg mooier tussen Arnhem en Wolfheze willen wandelen, dan tip ik de in vergetelheid geraakte Thijsse-wandeling die van Wolfheze naar het Arnhemse Westerbouwing loopt. Die neemt een heel andere afslag en loop grotendeels langs of parallel aan de Rijn.

Bekijk de Thijsse-wandeling >>

Wandeldatum en routebeschrijving

Deze etappe heb ik gedaan op vrijdag 14 februari 2025. De meest recente versie van routebeschrijving, kaartje en gps-track kun je gratis downloaden op Wandelnet.

Etappe 1 op Wandelnet.nl >>